Tương XO là gì? Loại sốt cao cấp gói cả biển khô của Hong Kong

Nhiều người lần đầu nhìn thấy hũ sốt màu đỏ nâu, sần sật đầy sợi tôm khô trên bàn dim sum đều tò mò không biết tương XO là gì. Đây là một loại sốt cao cấp ra đời ở Hong Kong vào thập niên 1980, làm từ hải sản khô đắt tiền như tôm khô và sò điệp khô, xào cùng jambon, ớt, tỏi và dầu. Tương XO không phải nước tương hay sốt cay thông thường, mà là một dạng gia vị đậm đà, thơm nồng vị biển, được xem như món xa xỉ trong ẩm thực Quảng Đông. Bài viết này giải thích rõ tên gọi, nguyên liệu, lý do đắt đỏ và cách dùng phổ biến.

Tương XO là gì và tên gọi bắt nguồn từ đâu

Để hiểu tương XO là gì, trước tiên cần biết chữ XO không phải viết tắt của một nguyên liệu nào cả. XO mượn từ cách phân loại rượu cognac "extra old", vốn dùng để chỉ hàng hảo hạng, đắt tiền. Khi loại sốt này xuất hiện ở các nhà hàng sang trọng vùng Tsim Sha Tsui, Hong Kong vào những năm 1980, người ta gắn chữ XO vào để gợi cảm giác cao cấp, thượng lưu.

Nói cách khác, XO ở đây không phải thành phần mà là nhãn hiệu tinh thần, hàm ý đây là loại sốt sang chảnh. Cái tên nhanh chóng trở thành biểu tượng của sự tinh tế trong bếp Quảng Đông.

Tương XO làm từ nguyên liệu gì

Điều làm nên đẳng cấp của tương XO nằm ở dàn nguyên liệu khô quý giá. Một hũ tương XO đúng điệu thường gồm:

• Tôm khô: cho vị ngọt đậm và mùi biển đặc trưng.
• Sò điệp khô (can bối): đây là linh hồn của tương XO, loại hải sản khô đắt nhất, tạo nên vị umami sâu và sợi thịt sần sật.
• Jambon kiểu Kim Hoa hoặc thịt khô: thêm vị mặn ngọt và chiều sâu.
• Ớt, tỏi, hành: tạo hương thơm và chút cay nhẹ.
• Dầu ăn: dùng để xào chín và bảo quản, giúp sốt để lâu.

Tất cả được băm nhỏ rồi xào chậm trên lửa liu riu, đến khi các sợi hải sản khô ngấm dầu và chuyển màu đỏ nâu óng ánh. Chính công đoạn tỉ mỉ này khiến tương XO có kết cấu đặc trưng: khô ráo, nhiều sợi, không sệt như các loại sốt thường gặp.

Vì sao tương XO lại đắt

Nhiều người nghe tương XO là gì rồi lại bất ngờ vì giá của nó. Có mấy lý do khiến loại sốt này đắt hơn hẳn các gia vị thông thường:

• Sò điệp khô rất đắt: can bối là hải sản khô cao cấp, cần nhiều sò tươi mới cho ra một lượng khô nhỏ, nên giá thành cao ngay từ nguyên liệu.
• Tốn nhiều công: từ khâu ngâm nở, xé sợi hải sản khô đến xào chậm hàng giờ đều làm thủ công, không thể vội.
• Hao nguyên liệu: một hũ nhỏ cần rất nhiều tôm và sò điệp khô cô đọng lại.

Vì thế ngay từ đầu, tương XO đã được định vị là món xa xỉ để nâng tầm bữa ăn, chứ không phải gia vị dùng hằng ngày.

Cách dùng tương XO trong bữa ăn

Sức hấp dẫn của tương XO là nó rất linh hoạt, chỉ cần một thìa nhỏ đã đủ làm bừng vị cả món ăn. Vài cách dùng phổ biến:

• Làm sốt chấm: chấm trực tiếp các món dim sum như há cảo, bánh cuốn, chân gà hấp để thêm vị umami và chút cay.
• Xào cùng nguyên liệu: xào tương XO với rau củ, hải sản, thịt bò hay đậu hũ, sốt sẽ phủ hương biển đậm đà lên món ăn.
• Trộn mì và cơm: chỉ cần một thìa tương XO trộn vào mì hoặc cơm nóng là đã có món ăn thơm nức, không cần thêm gì nhiều.
• Ăn kèm cháo, bánh: thêm chút tương XO vào cháo trắng hay ăn cùng bánh bao hấp cho dậy vị.

Điểm hay là tương XO hợp với cả món chay lẫn mặn, và vì đậm đặc nên bạn chỉ cần dùng lượng nhỏ để cảm nhận trọn vị.

Vì sao tương XO gắn liền với văn hóa dim sum

Tương XO sinh ra ở Hong Kong, cái nôi của văn hóa ăn dim sum, nên gần như là bạn đồng hành tự nhiên của các bữa điểm tâm. Vị mặn ngọt, thơm nồng của hải sản khô rất hợp để cân bằng với những món hấp thanh nhẹ. Muốn hiểu thêm bối cảnh nơi loại sốt này ra đời, bạn có thể đọc bài ẩm thực Quảng Đông, còn cách phối tương XO cùng các loại sốt khác thì có trong bài cách pha nước chấm dim sum.

Tại SuSuBao, bạn có thể thưởng thức nhiều món dim sum hấp thủ công hợp để chấm cùng các loại sốt đậm đà. Xem qua thực đơn SuSuBao để chọn món và tự cảm nhận vì sao một thìa sốt nhỏ lại làm nên khác biệt.

Câu hỏi thường gặp

Tương XO là gì?

Tương XO là loại sốt cao cấp ra đời ở Hong Kong thập niên 1980, làm từ hải sản khô đắt tiền như tôm khô và sò điệp khô (can bối), xào cùng jambon, ớt, tỏi và dầu. Sốt có màu đỏ nâu, nhiều sợi, vị mặn ngọt đậm đà và thơm nồng vị biển.

Chữ XO trong tương XO nghĩa là gì?

XO mượn từ cách phân loại rượu cognac extra old, dùng để chỉ hàng hảo hạng, đắt tiền. Đây không phải tên một nguyên liệu mà là cách gợi cảm giác cao cấp, sang trọng cho loại sốt này.

Vì sao tương XO lại đắt?

Vì nguyên liệu chính là sò điệp khô và tôm khô đều là hải sản khô cao cấp, cần nhiều đồ tươi mới cho ra một lượng khô nhỏ. Ngoài ra sốt được làm thủ công, xào chậm hàng giờ và hao nguyên liệu, nên giá thành cao hơn hẳn gia vị thường.

Tương XO dùng để làm gì?

Bạn có thể dùng tương XO làm sốt chấm dim sum như há cảo, chân gà hấp, xào cùng rau củ hải sản thịt bò, trộn với mì hoặc cơm nóng, hay thêm vào cháo và bánh bao hấp. Vì đậm đặc nên chỉ cần một lượng nhỏ là đủ dậy vị.