Yum cha là gì — văn hóa ẩm trà của người Hoa

Nếu từng ngồi trong một quán điểm tâm nhộn nhịp buổi sáng, tay cầm chén trà nóng, bàn đầy những xửng hấp nhỏ, thì bạn đã nếm trải yum cha mà có khi chưa gọi đúng tên. Vậy yum cha là gì? Đây là câu hỏi nhiều người thắc mắc khi bước vào thế giới ẩm thực Quảng Đông, và câu trả lời hé lộ cả một nét văn hóa lâu đời.

Yum cha là gì?

Trả lời ngắn gọn cho câu yum cha là gì: trong tiếng Quảng Đông, "yum cha" (飲茶) nghĩa đen là "uống trà". Nhưng trong đời sống, cụm từ này chỉ cả một buổi tụ họp vừa nhâm nhi trà vừa thưởng thức các món điểm tâm nhỏ. Người Quảng Đông không nói "đi ăn dim sum", họ nói "đi yum cha" — vì với họ, trà mới là trung tâm, còn món ăn đi kèm để tôn thêm hương trà. Đây là một thói quen ăn sáng và gặp gỡ đã ăn sâu vào nếp sống ở Quảng Châu, Hồng Kông và các cộng đồng người Hoa khắp thế giới.

Nguồn gốc từ những quán trà lâu Quảng Đông

Văn hóa yum cha gắn liền với các trà lâu (tea house) ở vùng Quảng Đông. Ban đầu, dọc những tuyến đường buôn bán, người ta mở các quán trà nhỏ để lữ khách dừng chân nghỉ ngơi, uống trà lấy sức. Dần dần, chủ quán thêm vài món ăn nhẹ ăn kèm cho đỡ nhạt miệng, rồi các món ấy ngày càng phong phú thành điểm tâm.

Đến thời nhà Thanh, trà lâu ở Quảng Châu trở thành nơi sinh hoạt quen thuộc: thương nhân bàn chuyện làm ăn, bạn bè hàn huyên, gia đình sum vầy cuối tuần. Không gian trà lâu ồn ào, ấm cúng, xe đẩy chở xửng hấp len giữa các bàn — hình ảnh đó vẫn còn nguyên trong nhiều quán điểm tâm ngày nay.

Một buổi yum cha diễn ra thế nào?

Một buổi yum cha điển hình thường bắt đầu bằng việc chọn trà. Nhà hàng sẽ hỏi bạn muốn dùng loại trà nào, và trà được rót ra ngay khi bạn ngồi xuống. Vài loại trà phổ biến trong yum cha gồm:

• Trà phổ nhĩ — vị đậm, hậu ngọt, hợp với món nhiều dầu mỡ.
• Trà thiết quan âm — một loại ô long thơm, thanh.
• Trà cúc — dịu, mát, dễ uống cho người không quen vị trà đậm.
• Trà hoa lài (bông lài) — hương thơm nhẹ, quen thuộc với nhiều người.

Sau khi có trà, bàn ăn dần đầy lên bằng các xửng hấp và đĩa nhỏ: há cảo, xíu mại, bánh bao, chân gà, bánh cuốn, cùng nhiều món chiên hấp khác. Mọi người vừa ăn vừa trò chuyện, gọi thêm món khi thích, không vội vàng. Chính nhịp thong thả đó làm nên tinh thần của yum cha.

Phép lịch sự khi yum cha: gõ ngón tay cảm ơn

Yum cha có những phép lịch sự nhỏ mà tinh tế, đáng biết để không bỡ ngỡ:

• Gõ ngón tay cảm ơn: khi ai đó rót trà cho bạn, thay vì nói "cảm ơn" làm ngắt câu chuyện, bạn khẽ gõ hai hoặc ba ngón tay lên mặt bàn. Đây là cách nói lời cảm ơn bằng cử chỉ, được truyền lại qua nhiều đời.
• Rót trà cho người khác trước: theo lệ, bạn nên rót cho người lớn tuổi và người cùng bàn trước khi rót cho mình.
• Mở nắp ấm để xin thêm nước: khi ấm trà cạn, chỉ cần lật hé nắp ấm đặt lên miệng ấm, nhân viên thấy vậy sẽ mang nước nóng ra châm thêm.

Những cử chỉ này cho thấy yum cha không chỉ là ăn uống, mà còn là cách người ta đối đãi và quan tâm nhau quanh bàn trà.

Yum cha khác gì với "đi ăn dim sum"?

Nhiều người dùng "yum cha" và "dim sum" thay cho nhau, nhưng hai từ này không hoàn toàn giống nhau. Dim sum (điểm tâm) là tên gọi chung của các món ăn nhỏ — há cảo, xíu mại, bánh bao và vô số món khác. Yum cha là tên gọi của cả buổi tụ họp uống trà kèm điểm tâm.

Nói cách khác, dim sum là món ăn, còn yum cha là hoạt động. Bạn đi yum cha và trong buổi đó bạn ăn dim sum. Với người Quảng Đông, đặt trà lên trước phản ánh đúng gốc gác của phong tục: người ta đến trà lâu là để uống trà, món ăn theo sau để làm trọn cuộc vui.

Mang tinh thần yum cha về bàn ăn của bạn

Hiểu yum cha là gì giúp mỗi bữa điểm tâm trở nên ý nghĩa hơn: chậm lại, rót cho nhau chén trà, gõ nhẹ ngón tay cảm ơn, và cùng chia sẻ những xửng hấp nóng hổi. Đó là một nét đẹp giản dị mà ấm áp của văn hóa ẩm thực người Hoa, dễ dàng đưa vào bàn ăn gia đình bạn.

Bạn muốn tự tổ chức một buổi yum cha tại nhà? Hãy bắt đầu với một ấm trà ngon và các món dim sum tại SuSuBao làm mới mỗi ngày, rồi mời người thân ngồi lại bên nhau.

Câu hỏi thường gặp

Yum cha là gì?

Yum cha (飲茶) trong tiếng Quảng Đông nghĩa đen là "uống trà", nhưng chỉ cả buổi tụ họp vừa uống trà vừa thưởng thức các món điểm tâm nhỏ như há cảo, xíu mại, bánh bao.

Yum cha và dim sum khác nhau thế nào?

Dim sum là tên gọi của các món ăn nhỏ, còn yum cha là tên của cả buổi tụ họp uống trà kèm điểm tâm. Bạn đi yum cha và trong buổi đó bạn ăn dim sum.

Gõ ngón tay khi uống trà nghĩa là gì?

Khi ai đó rót trà cho bạn, bạn khẽ gõ hai hoặc ba ngón tay lên mặt bàn để cảm ơn bằng cử chỉ mà không cần ngắt lời câu chuyện. Đây là phép lịch sự truyền thống trong yum cha.