Văn hóa trà Trung Hoa: hành trình ngàn năm

Văn hóa trà Trung Hoa là một trong những truyền thống lâu đời và giàu chiều sâu nhất của phương Đông. Suốt hàng ngàn năm, chén trà không chỉ là một thức uống mà còn gắn với y học, triết học, thi ca và cả cách người ta đối đãi với nhau. Hiểu về văn hóa trà Trung Hoa cũng là hiểu thêm một phần đời sống tinh thần đã lan tỏa khắp châu Á, trong đó có Việt Nam.

Nguồn gốc và lịch sử lâu đời

Theo truyền thuyết được lưu truyền rộng rãi, trà được phát hiện từ thời vua Thần Nông, khi vài chiếc lá cây rơi vào nồi nước đang đun và tạo nên hương vị lạ. Ban đầu người xưa dùng trà như một vị thuốc, sau đó dần trở thành thức uống hằng ngày. Đến đời nhà Đường, học giả Lục Vũ viết Trà Kinh, bộ sách được xem là nền tảng đầu tiên bàn về cách trồng, chế biến và thưởng trà. Từ đó, uống trà chuyển từ thói quen sinh hoạt thành một nghệ thuật có quy củ. Qua các đời Tống, Minh, Thanh, cách pha và thưởng trà tiếp tục thay đổi, từ trà bột đánh bọt cho tới lối hãm lá trà rời quen thuộc ngày nay.

Các loại trà chính

Trà Trung Hoa được phân loại chủ yếu theo mức độ oxy hóa và cách chế biến lá. Mỗi dòng trà mang một tính cách hương vị riêng:

• Lục trà (trà xanh): gần như không oxy hóa, giữ được màu xanh và vị tươi, thanh mát, hơi chát nhẹ. Long Tỉnh là một trong những cái tên nổi tiếng nhất.
• Hồng trà (trà đen): oxy hóa hoàn toàn, nước đỏ nâu, hương đậm và ngọt hậu. Đây là dòng trà được phương Tây ưa chuộng.
• Ô long (trà thanh): oxy hóa bán phần, nằm giữa lục trà và hồng trà, hương thơm phong phú từ hoa cỏ tới mật ong, hậu vị kéo dài.
• Phổ nhĩ: trà lên men, càng để lâu càng quý, nước sẫm màu, vị đằm và mộc, nhiều người tin là tốt cho tiêu hóa.
• Trà hoa: ướp lá trà với các loại hoa như hoa nhài, tạo hương thơm dịu, dễ uống và được nhiều người yêu thích.

Nghệ thuật thưởng trà

Người Trung Hoa xưa quan niệm thưởng trà là để tĩnh tâm, chứ không đơn thuần giải khát. Lối pha trà công phu, thường gọi là công phu trà, chú trọng từng chi tiết nhỏ: chọn nước, kiểm soát nhiệt độ, canh thời gian hãm và rót trà sao cho đều tay. Ấm tử sa bằng đất nung, những chén trà nhỏ xíu và động tác rót nhẹ nhàng đều góp phần tạo nên trải nghiệm trọn vẹn. Người thưởng trà chú ý cả ba yếu tố: sắc nước, hương thơm và vị trà. Nhiều dòng trà ngon có thể hãm đi hãm lại nhiều lần, mỗi lần lại hé lộ một tầng hương khác nhau. Chính sự chậm rãi và tập trung ấy khiến uống trà trở thành một khoảnh khắc lắng đọng giữa nhịp sống bận rộn.

Trà trong đời sống và tục ẩm trà

Trà thấm vào đời sống người Hoa theo nhiều cách rất đời thường. Rót trà mời khách là cử chỉ hiếu khách cơ bản. Trong lễ cưới truyền thống, đôi tân hôn dâng trà lên cha mẹ để tỏ lòng biết ơn và kính trọng. Ở bàn ăn, khi có người rót trà cho mình, thực khách thường gõ nhẹ hai ngón tay xuống bàn để nói lời cảm ơn mà không cần ngắt lời câu chuyện. Đặc biệt phải kể tới ẩm trà, hay còn gọi là yum cha theo tiếng Quảng Đông, tức tục uống trà kèm điểm tâm. Đây là nét sinh hoạt quen thuộc, nơi mọi người quây quần bên bàn trà, vừa nhâm nhi từng ngụm nóng vừa thưởng thức các món dim sum nhỏ xinh.

Trà và dim sum, sự kết hợp tự nhiên

Trong văn hóa ẩm trà, trà và dim sum là cặp đôi gắn bó khó tách rời. Vị trà nóng giúp làm dịu độ béo của các món hấp, chiên, đồng thời làm sạch khẩu vị để mỗi món sau vẫn giữ được sự tươi mới. Một ấm ô long hay phổ nhĩ bên rổ hấp nóng hổi là hình ảnh quen thuộc của những buổi sáng cuối tuần sum họp. Chính không khí thong thả, ấm cúng ấy đã biến yum cha thành dịp để gia đình và bạn bè gặp gỡ, trò chuyện. Ở SuSuBao, những chiếc bánh bao Thượng Hải và món dim sum làm thủ công mỗi ngày cũng mang tinh thần đó, gợi lại trọn vẹn cảm giác quây quần bên bàn trà.

Nếu bạn muốn tự mình cảm nhận nét đẹp của văn hóa trà qua từng món hấp nóng, hãy ghé thử dim sum tại SuSuBao và bắt đầu buổi ẩm trà của riêng mình.

Câu hỏi thường gặp

Văn hóa trà Trung Hoa có những loại trà chính nào?

Các dòng trà chính gồm lục trà (trà xanh), hồng trà (trà đen), ô long, phổ nhĩ và trà hoa. Chúng khác nhau chủ yếu ở mức độ oxy hóa và cách chế biến, tạo nên hương vị riêng từ thanh mát tới đậm đà.

Ẩm trà (yum cha) là gì?

Ẩm trà, hay yum cha theo tiếng Quảng Đông, là tục uống trà kèm điểm tâm dim sum. Mọi người quây quần bên bàn trà, vừa nhâm nhi trà nóng vừa thưởng thức các món hấp, chiên nhỏ xinh, thường vào buổi sáng.

Vì sao trà thường được dùng chung với dim sum?

Vị trà nóng giúp làm dịu độ béo của các món hấp, chiên và làm sạch khẩu vị giữa các món. Nhờ vậy mỗi món dim sum sau vẫn giữ được sự tươi mới, khiến trà và dim sum trở thành cặp đôi tự nhiên.