Thang viên là gì? Bánh trôi tàu viên tròn trong bát nước gừng đường

Vào những ngày trời trở lạnh, bạn hay thấy các bát chè nóng có mấy viên bột tròn trắng nổi trong nước gừng thơm, nhiều người quen gọi là bánh trôi tàu mà không rõ thang viên là gì. Thang viên (汤圆) là món viên bột nếp của người Hoa, nặn tròn, bên trong có nhân ngọt như mè đen, đậu phộng hay đậu đỏ, đem luộc rồi thả vào bát nước dùng nóng, thường là nước gừng đường. Viên bột dẻo mềm, nhân chảy thơm, nước ngọt ấm, tất cả hợp lại thành một món tráng miệng gắn liền với sự đoàn viên. Bài viết này giải thích tên gọi, các loại nhân phổ biến, những dịp người Hoa ăn thang viên và cách phân biệt với bánh trôi Việt Nam.

Thang viên là gì và vì sao tượng trưng cho đoàn viên

Để hiểu thang viên là gì, hãy tách cái tên ra. Trong tiếng Trung, món này viết là 汤圆: chữ 汤 (thang) nghĩa là canh, là nước dùng; chữ 圆 (viên) nghĩa là tròn. Ghép lại thành viên tròn trong nước, đúng như hình dáng những viên bột nếp nổi trong bát.

Điều làm thang viên đặc biệt nằm ở chữ 圆. Trong tiếng Hoa, chữ tròn này phát âm gần giống chữ 团圆 (đoàn viên), nghĩa là sum họp, cả nhà quây quần bên nhau. Vì thế viên bột tròn trở thành biểu tượng cho sự tròn đầy, gia đình đầm ấm không thiếu ai. Ăn một bát thang viên trong ngày lễ mang ý nghĩa cầu mong năm mới trọn vẹn, người thân bên nhau đủ đầy.

Nhân thang viên thường có gì

Một điểm thú vị khi tìm hiểu thang viên là gì là phần nhân rất đa dạng, mỗi loại cho một vị riêng. Dù vậy vẫn có vài loại nhân ngọt gần như luôn xuất hiện:

• Mè đen: nhân phổ biến và được yêu thích nhất. Mè đen rang thơm, xay nhuyễn trộn đường và mỡ, khi cắn vào chảy ra vị bùi béo đậm đà.
• Đậu phộng: đậu phộng rang giã nhỏ trộn đường, cho vị bùi và mùi thơm quen thuộc, ngọt nhẹ hơn mè đen.
• Đậu đỏ: đậu đỏ nấu nhừ, tán mịn thành nhân ngọt thanh, mềm mát, là lựa chọn dịu vị.
• Viên chay không nhân: có loại thang viên nhỏ, không nhân, chỉ là viên bột nếp trơn, thả vào nước ngọt hoặc chè để ăn cho dẻo miệng.

Ngoài các nhân ngọt, một số vùng còn làm thang viên nhân mặn với thịt băm, ăn kèm nước dùng mặn, nhưng phổ biến nhất ở nước ta vẫn là loại nhân ngọt trong nước gừng đường.

Người Hoa ăn thang viên vào dịp nào

Thang viên không phải món ăn ngày thường mà gắn chặt với hai dịp quan trọng trong năm, đều mang ý nghĩa sum họp:

• Tết Nguyên Tiêu: rằm tháng Giêng, đêm trăng tròn đầu tiên của năm mới. Đây là dịp ăn thang viên nổi tiếng nhất, nhiều nơi còn gọi món này là nguyên tiêu. Ăn viên tròn trong đêm trăng tròn để mừng một năm khởi đầu trọn vẹn.
• Đông Chí: ngày ngắn nhất trong năm, khi mùa đông vào giữa. Người Hoa có câu ăn viên tròn ngày Đông Chí là thêm một tuổi, nên cả nhà quây quần nấu và ăn thang viên cùng nhau cho ấm áp giữa ngày giá rét.

Cả hai dịp đều lấy hình ảnh viên tròn và bát nước nóng làm trung tâm, nhắc mọi người dù đi đâu cũng nhớ về nhà. Nếu bạn muốn hiểu thêm không khí và những món quen thuộc trong dịp đầu năm của người Hoa, có thể đọc bài món ăn Tết người Hoa.

Thang viên khác bánh trôi Việt Nam thế nào

Nhìn qua, thang viên và bánh trôi của người Việt khá giống nhau vì đều là viên bột nếp có nhân ngọt. Nhưng khi để cạnh nhau, chúng khác nhau khá rõ:

• Cách ăn: thang viên luôn ăn nóng, thả trong bát nước dùng gừng đường ấm. Bánh trôi miền Bắc thì luộc chín, vớt ra để ráo, rắc vừng và ăn nguội, gần như không có nước.
• Phần nhân: thang viên nhân đa dạng, hay gặp nhất là mè đen, đậu phộng, đậu đỏ chảy mềm. Bánh trôi Việt thường có viên đường phên nhỏ bên trong, cắn vào ngọt gắt và giòn tan.
• Nước dùng: điểm nhận biết dễ nhất là nước gừng đường nóng của thang viên, có khi thêm chút nước cốt dừa hay lạc rang. Bánh trôi Việt hầu như ăn khô.

Nói ngắn gọn, cùng là viên bột nếp nhân ngọt, nhưng thang viên ngập trong nước gừng nóng còn bánh trôi Việt thì ăn ráo nước.

Nước dùng gừng đường chính là linh hồn của món này. Gừng tươi đập dập nấu với đường cho ra thứ nước vàng nhạt, cay ấm và thơm nồng, vừa hợp tiết trời lạnh vừa làm dịu vị béo của nhân. Hương gừng ngọt ấm này cũng gần gũi với văn hóa uống nóng của người Hoa, bạn có thể đọc thêm bài văn hóa trà Trung Hoa. Còn nếu muốn chọn món, mời bạn ghé thực đơn SuSuBao.

Thang viên cho thấy một món tráng miệng đơn giản vẫn mang cả câu chuyện văn hóa: từ viên bột tròn đầy đến bát nước gừng ấm, tất cả nói lên mong ước đoàn viên của người Hoa.

Câu hỏi thường gặp

Thang viên là gì?

Thang viên (汤圆) là món viên bột nếp của người Hoa, nặn tròn với nhân ngọt như mè đen, đậu phộng hay đậu đỏ, đem luộc rồi thả vào bát nước dùng nóng, thường là nước gừng đường. Nhiều người Việt quen gọi là bánh trôi tàu.

Thang viên có những loại nhân nào?

Phổ biến nhất là nhân mè đen bùi béo, ngoài ra còn có nhân đậu phộng rang trộn đường và nhân đậu đỏ tán nhuyễn ngọt thanh. Cũng có loại viên nhỏ không nhân thả trong nước ngọt hoặc chè.

Người Hoa ăn thang viên vào dịp nào?

Hai dịp chính là Tết Nguyên Tiêu (rằm tháng Giêng, đêm trăng tròn đầu năm) và Đông Chí (ngày ngắn nhất trong năm). Viên tròn tượng trưng cho đoàn viên nên cả nhà quây quần ăn cùng nhau.

Thang viên khác bánh trôi Việt Nam thế nào?

Thang viên ăn nóng trong bát nước gừng đường, nhân hay là mè đen, đậu phộng, đậu đỏ chảy mềm. Bánh trôi Việt thường ăn nguội, để ráo nước, bên trong là viên đường phên và rắc vừng bên ngoài.